Testler ve ultrason
İkili Tarama Testi Nedir, Ne Zaman Yapılır?
İkili tarama bir olasılık hesabıdır, tanı koymaz. Sonucun ne anlama geldiğini bilmek gereksiz kaygıyı önler.
Doç. Dr. Selin Aydınlı tarafından tıbbi olarak incelendi
8 dakika okuma 4 kaynak
Gebeliğin ilk üç ayının sonuna doğru hekimin sana ikili tarama testinden söz edebilir. Adı basit görünse de içinde birkaç farklı ölçüm ve bir risk hesabı bulunuyor.
İkili tarama, bebekte bazı kromozom farklılıklarının olma olasılığını tahmin etmeye yarayan bir tarama testidir. Kesin bir tanı koymaz.
Bu yazıda testin hangi ölçümlerden oluştuğunu, ne zaman yapıldığını ve sonucun nasıl ifade edildiğini anlatıyoruz. Kendi sonucunun ne anlama geldiğini ise yalnızca hekimin değerlendirebilir.
İkili tarama testi nedir?
Birinci trimester taraması olarak da bilinir. Adındaki “ikili”, kanda bakılan iki maddeden gelir.
Test; ultrason ölçümlerini, kan değerlerini, anne yaşını ve gebelik haftasını bir araya getirerek bir risk oranı hesaplar. Başlıca Down sendromu (trizomi 21) ile trizomi 18 ve trizomi 13 için olasılık hesaplanır.
Testin bileşenleri:
| Bileşen | Nasıl ölçülür | Neyi ifade eder |
|---|---|---|
| Ense saydamlığı (NT) | Ultrason | Bebeğin ense bölgesindeki sıvı kalınlığı |
| Serbest beta hCG | Kan testi | Plasentanın ürettiği bir hormon |
| PAPP-A | Kan testi | Plasentanın ürettiği bir protein |
| Anne yaşı | Bilgi | Temel olasılığı belirler |
| Baş popo mesafesi (CRL) | Ultrason | Gebelik haftasını doğrular |
Bazı merkezler hesaplamaya burun kemiği gibi ek ultrason bulgularını da dahil eder.
İkili tarama testi ne zaman yapılır?
Test genellikle 11. hafta 0. gün ile 13. hafta 6. gün arasında yapılır. Bu pencerenin dar olmasının nedeni ense saydamlığı ölçümüdür.
Ense bölgesindeki sıvı yalnızca bu haftalarda anlamlı şekilde ölçülebilir. Pencere geçtikten sonra ölçüm yapılamaz ve bu testin yerine başka tarama yöntemleri değerlendirilir.
Ense kalınlığı ne demek?
Tüm bebeklerin ense bölgesinde, bu haftalarda ince bir sıvı tabakası bulunur. Ultrasonda bu tabaka siyah bir bant olarak görülür ve kalınlığı milimetre cinsinden ölçülür.
Bu sıvının kalınlığı, bazı kromozom farklılıklarında ve bazı kalp sorunlarında artabilir. Ancak kalın ölçüm tek başına bir tanı değildir ve bu bebeklerin önemli bir kısmı tamamen sağlıklıdır.
Ölçümün doğru yapılabilmesi için bebeğin belirli bir pozisyonda olması gerekir. Bu yüzden ultrason bazen uzun sürebilir ya da bebeğin pozisyon değiştirmesi için bir süre beklenebilir.
İkili tarama sonucu nasıl ifade edilir?
Sonuç genellikle “1/1500” gibi bir oran olarak yazılır. Bu oran, aynı değerlere sahip 1500 gebelikten birinde ilgili durumun beklendiği anlamına gelir.
Laboratuvar bu oranı kendi belirlediği bir eşik değerle karşılaştırır ve sonucu düşük risk ya da yüksek risk olarak raporlar. Eşik değer merkezden merkeze değişebilir.
| Raporda gördüğün | Ne anlama gelir |
|---|---|
| Oran (örneğin 1/1500) | Hesaplanan olasılık, ikinci sayı büyüdükçe olasılık düşer |
| Düşük risk | Hesaplanan olasılık laboratuvarın eşik değerinin altında |
| Yüksek risk | Hesaplanan olasılık eşik değerin üzerinde, ek değerlendirme önerilir |
| MoM değerleri | Kan değerlerinin aynı haftadaki ortalamaya göre kaç katı olduğu |
Sonucun senin gebeliğin için ne ifade ettiğini hekiminle birlikte değerlendirmelisin.
Tarama testi ile tanı testi arasındaki fark ne?
| Tarama testi | Tanı testi | |
|---|---|---|
| Örnekler | İkili tarama, üçlü tarama, NIPT | CVS, amniyosentez |
| Ne verir | Olasılık | Kesin sonuç |
| Nasıl yapılır | Ultrason ve koldan kan | İğneyle örnek alınır |
| Düşük riski | Yok | Düşük ama sıfır değil |
Sıkça sorulan sorular
İkili tarama testi zorunlu mu?
Hayır. Tarama testleri isteğe bağlıdır. Sonucun senin için ne anlama geleceğini önceden düşünmek ve kararı hekiminle konuşarak vermek faydalı olur.
İkili tarama için aç olmak gerekir mi?
Genellikle açlık gerekmez. Ancak merkezlerin uygulamaları farklı olabileceği için randevu alırken sormanda fayda var.
İkili tarama ile NIPT arasındaki fark ne?
İkisi de tarama testidir. NIPT anne kanındaki bebeğe ait DNA parçacıklarını inceler ve Down sendromu taramasında daha yüksek doğruluğa sahiptir. İkili tarama ise ense kalınlığını da ölçtüğü için kalp sorunları gibi başka durumlar hakkında da ipucu verebilir. Hangisinin uygun olduğuna hekiminle karar verirsin.
14. haftada ikili tarama yapılabilir mi?
Ense kalınlığı ölçümü 13. hafta 6. günden sonra güvenilir değildir. Bu pencere kaçırıldıysa hekimin başka tarama seçeneklerini değerlendirir.
Sonuç ne kadar sürede çıkar?
Merkeze göre değişmekle birlikte genellikle birkaç gün içinde çıkar. Bazı merkezler sonucu aynı gün verebilir.
Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki kurumların yayımladığı kılavuz ve bilgilendirme kaynaklarına dayanılarak hazırlanmıştır. Bağlantılar ilgili kurumun kendi sitesine gider.
- Screening for Fetal Chromosomal Abnormalities (Practice Bulletin 226) American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), 2020
- ISUOG Practice Guidelines: performance of 11-14-week ultrasound scan International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG)
- Screening for Down’s syndrome, Edwards’ syndrome and Patau’s syndrome National Health Service (NHS)
- Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, doğum öncesi bakım bilgileri T.C. Sağlık Bakanlığı
Kaynaklar yazının hazırlandığı tarihte erişilebilir durumdaydı. Kurumlar kılavuzlarını güncelleyebilir, en doğru bilgi için kendi sitelerini kontrol et.
