Aşılar
Gebelikte RSV Aşısı: Bebeğini İlk Aylarda Neden Koruyor?
Gebeliğin belirli bir penceresinde yapılan aşı, bebeğin en kırılgan olduğu ilk aylarda ona hazır koruma sağlıyor.
Doç. Dr. Selin Aydınlı tarafından tıbbi olarak incelendi
7 dakika okuma 4 kaynak
RSV, yani respiratuar sinsityal virüs, neredeyse her çocuğun iki yaşına kadar en az bir kez karşılaştığı yaygın bir solunum yolu virüsü.
Büyük çocuklarda ve yetişkinlerde genellikle sıradan bir soğuk algınlığı gibi geçiyor. Ama yenidoğanlarda ve küçük bebeklerde bronşiolite ve zatürreye yol açabiliyor. Bebeklerde hastaneye yatışın en sık nedenlerinden biri.
Son yıllarda bu tabloyu değiştiren iki gelişme oldu: Gebelikte uygulanan RSV aşısı ve bebeğe doğrudan verilen antikor. Bu yazıda birincisine odaklanıyoruz.
RSV neden bebekler için riskli
Yenidoğanların hava yolları çok dar. RSV bu hava yollarında iltihap ve salgı artışına yol açtığında, yetişkinde önemsiz olan bir daralma bebekte nefes almayı ciddi şekilde zorlaştırabiliyor.
Ayrıca bebeğin bağışıklık sistemi henüz deneyimsiz. İlk aylarda virüslere karşı asıl koruma, anneden gelen antikorlardan geliyor.
Gebelikte yapılan aşı bebeği nasıl koruyor
Mantık, gebelikte yapılan diğer aşılarla aynı. Sen aşı ol, vücudun antikor üretsin, bu antikorlar plasentadan bebeğe geçsin.
Bebek böylece doğduğu andan itibaren hazır korumayla dünyaya gelir. Kendi bağışıklık sistemi olgunlaşana kadar bu ödünç koruma iş görür.
Gebelikte önerilen aşılar ve amaçları:
| Aşı | Tipik uygulama dönemi | Neyi hedefler |
|---|---|---|
| RSV aşısı | 32 ila 36. hafta | Bebeği ilk aylarda RSV’den korumak |
| Tdap (boğmaca içeren) | 27 ila 36. hafta | Bebeği boğmacadan korumak |
| Grip aşısı | Grip sezonunda her dönemde | Anneyi ağır gripten korumak |
Uygulama dönemleri ülkeye ve kılavuza göre değişebilir. Kendi takvimini hekiminle belirle.
Zamanlama neden bu kadar dar
İki ayrı nedenle belirli bir pencere seçiliyor.
- Antikorun geçmesi için süre gerekiyor:Aşıdan sonra antikor üretimi ve plasentadan aktarımı birkaç hafta sürüyor. Bu yüzden doğuma çok yakın yapılan aşının bebeğe yeterince ulaşması zor.
- Çok erken yapılması tercih edilmiyor:Erken doğum açısından ihtiyatlı davranıldığı için uygulama genellikle 32. haftadan önce önerilmiyor.
İki farklı yol: anneye aşı mı, bebeğe antikor mu
RSV’den korunmanın iki yolu var ve ikisi de aynı hedefe hizmet ediyor. Genellikle ikisinin birden uygulanması gerekmiyor.
| Anneye aşı | Bebeğe monoklonal antikor | |
|---|---|---|
| Kime uygulanır | Gebeye | Yenidoğana ya da bebeğe |
| Ne zaman | Gebelikte belirli bir pencerede | Doğumdan sonra |
| Nasıl çalışır | Annenin ürettiği antikor bebeğe geçer | Hazır antikor doğrudan verilir |
| Avantajı | Bebek doğduğu an korunmuş olur | Zamanlama esnekliği vardır |
Hangi yolun uygun olduğuna gebelik haftan, doğum zamanın ve ülkendeki erişilebilirlik belirler.
Türkiye’de durum
Burada dürüst olmak gerekiyor. RSV aşısı ve monoklonal antikor uygulamalarının ülkeden ülkeye erişilebilirliği ve ulusal programlara dahil olma durumu farklılık gösteriyor.
Türkiye’de bu uygulamaların güncel durumu değişkenlik gösterebileceği için, sana özel bilgiyi takip eden hekiminden ya da Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı takviminden almalısın.
Kontrolünde sorabileceğin sorular:
- RSV aşısı benim için uygun mu ve şu an erişilebilir mi?
- Benim gebelik haftam için uygun pencere ne zaman?
- Ulusal aşı takviminde yer alıyor mu, ücretli mi?
- Penceresini kaçırırsam bebeğim için antikor seçeneği var mı?
- Tdap ve grip aşısıyla aynı dönemde yapılabilir mi?
Sıkça sorulan sorular
Aşı olursam bebeğim hiç RSV geçirmez mi?
Hayır. Aşı, hastalığı tamamen önlemekten çok ağır seyretmesini ve hastaneye yatışı azaltmayı hedefler. Bebeğin yine de RSV geçirebilir ama tablonun daha hafif olması beklenir.
Aşıdan sonra yan etki olur mu?
En sık görülenler enjeksiyon yerinde ağrı, yorgunluk, kas ağrısı ve baş ağrısı gibi hafif ve geçici şikayetlerdir. Beklenmedik ya da şiddetli bir durumda hekimine başvur.
RSV aşısıyla Tdap aynı gün yapılabilir mi?
Bu konudaki uygulama kılavuzlara göre değişebiliyor. Hekimin senin takvimine göre en uygun sıralamayı planlayacaktır, kendi başına karar verme.
Emzirme RSV’ye karşı koruma sağlar mı?
Anne sütü bağışıklığı destekler ve solunum yolu enfeksiyonlarına karşı katkı sağlar. Ancak tek başına aşı ya da antikor koruması yerine geçmez. İkisi birbirini tamamlar.
Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki kurumların yayımladığı kılavuz ve bilgilendirme kaynaklarına dayanılarak hazırlanmıştır. Bağlantılar ilgili kurumun kendi sitesine gider.
- Respiratory Syncytial Virus (RSV) Immunizations Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Maternal Respiratory Syncytial Virus Vaccination (Practice Advisory) American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), 2023
- Respiratory syncytial virus (RSV) fact sheet Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
- Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, aşı ve bağışıklama bilgileri T.C. Sağlık Bakanlığı
Kaynaklar yazının hazırlandığı tarihte erişilebilir durumdaydı. Kurumlar kılavuzlarını güncelleyebilir, en doğru bilgi için kendi sitelerini kontrol et.
