Testler ve ultrason
Ultrason Raporu Nasıl Okunur? BPD, AC, FL Ne Demek?
Raporundaki kısaltmalar aslında birer ölçü adı. Hangisinin neyi ölçtüğünü bilmek, hekiminle konuşmanı kolaylaştırır.
Doç. Dr. Selin Aydınlı tarafından tıbbi olarak incelendi
10 dakika okuma 5 kaynak
Ultrasondan çıkıyorsun, elinde bir rapor var ve içi kısaltma dolu. BPD, HC, AC, FL, EFW, AFI. Hepsi rakamlarla yan yana yazılmış.
Bu kısaltmaların çoğu aslında basit şeyler: bebeğinin bir vücut bölümünün ölçüsü. Hangisinin neyi ölçtüğünü bilmek, raporu okurken kaybolmanı engelliyor.
Bu yazı sana rakamların normal olup olmadığını söylemez. Bunu yalnızca gebeliğini takip eden hekim değerlendirebilir. Burada yaptığımız şey sözlük işi: hangi harf neyi ifade ediyor, onu anlatıyoruz.
Ultrason nasıl çalışır, zararı var mı?
Ultrason, kulağın duyamayacağı kadar yüksek frekanslı ses dalgaları kullanır. Prob adı verilen cihaz bu dalgaları gönderir, dalgalar dokulara çarpıp geri döner ve cihaz dönen yankıları görüntüye çevirir.
Kemik gibi yoğun dokular dalgaları çok yansıtır ve ekranda beyaz görünür. Amniyon sıvısı gibi sıvı dolu alanlar dalgaları geçirir ve siyah görünür. Ekranda gördüğün gri tonların tamamı bu yansıma farkından oluşur.
Ultrason röntgen değildir, iyonlaştırıcı radyasyon içermez. Tıbbi amaçla yapılan ultrasonun bilinen bir zararı bulunmamaktadır. Uluslararası kuruluşların ortak yaklaşımı, tıbbi gerekçesi olmayan uzun süreli hatıra çekimlerinden kaçınılması yönündedir.
BPD ne demek ve neyi ölçer?
BPD, biparietal çap anlamına gelir. Bebeğinin başının iki şakak kemiği arasındaki genişliğini, yani başın en geniş yerini ölçer.
Ölçüm belirli bir kesitte, başın belirli anatomik yapıları görünür haldeyken alınır. Bu yüzden bebeğin pozisyonu ölçümü zorlaştırabilir ve aynı gün yapılan iki ölçüm arasında küçük farklar olabilir.
BPD, gebelik haftasını tahmin etmek ve baş büyümesini takip etmek için kullanılan ölçülerden biridir.
HC, AC ve FL ne anlama gelir?
Bu üçü BPD ile birlikte, raporlarda en sık gördüğün dört temel ölçüyü oluşturur.
Dört temel biyometrik ölçü:
| Kısaltma | Açılımı | Neyi ölçer |
|---|---|---|
| BPD | Biparietal çap | Başın iki şakak arası genişliği |
| HC | Baş çevresi | Başın çevre uzunluğu |
| AC | Karın çevresi | Karnın belirli bir kesitteki çevresi |
| FL | Femur uzunluğu | Uyluk kemiğinin uzunluğu |
Ölçüler genellikle milimetre cinsinden yazılır ve yanlarında o ölçünün karşılık geldiği gebelik haftası belirtilir.
Her ölçünün öne çıktığı bir alan var:
- Baş çevresi (HC):Beyin ve kafatası gelişiminin takibinde kullanılır. Başın şekli basık ya da uzun olduğunda BPD yanıltıcı olabileceği için HC daha güvenilir kabul edilir.
- Karın çevresi (AC):Karaciğer boyutu ve karın içi yağ dokusundan etkilendiği için beslenme ve büyüme durumunu en çok yansıtan ölçüdür. Tahmini ağırlık hesabında ağırlığı en yüksek olan ölçü genellikle budur.
- Femur uzunluğu (FL):İskelet gelişiminin takibinde kullanılır ve boy tahminine katkı verir.
EFW nedir, tahmini bebek ağırlığı nasıl hesaplanır?
EFW, tahmini fetal ağırlık anlamına gelir. Bazı raporlarda Türkçe olarak TFA şeklinde de yazılabilir.
Burada anlaşılması gereken en önemli nokta şu: Bu bir tartı sonucu değil. Bebeğin tartılmadı. EFW, yukarıdaki ölçülerin bir matematiksel formüle konulmasıyla hesaplanan bir tahmin.
Farklı cihazlar ve farklı merkezler farklı formüller kullanabilir. Bu yüzden aynı bebek için iki ayrı merkezde hesaplanan EFW değerleri arasında fark görülebilir.
Tahmin olduğu için belirli bir hata payı taşır ve bu hata payı gebelik ilerledikçe, yani bebek büyüdükçe artar. Hekimler bu nedenle tek bir EFW değerine değil, ölçümlerin zaman içindeki seyrine bakar.
Persentil ne demek?
Persentil, bebeğinin bir ölçüsünün aynı gebelik haftasındaki diğer bebeklere göre nerede durduğunu gösteren bir sıralama ifadesidir.
Bir örnekle netleşiyor. Bir ölçü için 40. persentil yazıyorsa, aynı haftadaki yüz bebekten yaklaşık kırkının bu değerin altında, altmışının üstünde olduğu anlamına gelir.
Persentil bir not değildir. Yüksek persentil daha iyi, düşük persentil daha kötü demek değildir. Sağlıklı bebekler geniş bir aralığa yayılır.
AFI ve amniyon sıvısı değeri nedir?
AFI, amniyon sıvı indeksi anlamına gelir. Bebeğinin içinde yüzdüğü sıvının miktarını sayısal olarak ifade etmeye yarar.
Ölçüm için rahim dört bölgeye ayrılır, her bölgedeki en derin sıvı cebi ölçülür ve bu dört değer toplanır. Bazı raporlarda bunun yerine tek en derin cebin ölçüldüğü yöntem kullanılır ve MVP ya da SDP olarak yazılır.
Amniyon sıvısının büyük kısmı bebeğin idrarından oluşur ve bebek bu sıvıyı yutarak dengeyi sağlar. Bu yüzden sıvı miktarı, böbrek işlevi ve yutma hakkında dolaylı bilgi verir.
Birinci ve ikinci düzey ultrason arasındaki fark ne?
| Birinci düzey | İkinci düzey (detaylı) | |
|---|---|---|
| Amaç | Genel değerlendirme ve takip | Organların ayrıntılı taranması |
| Süre | Genellikle kısa | Genellikle daha uzun |
| Ne zaman | Rutin kontrollerde | Sıklıkla 18 ila 22. haftalar arasında |
| Kapsam | Kalp atışı, ölçüler, sıvı, plasenta | Beyin, yüz, omurga, kalp, akciğer, karın organları, uzuvlar |
Detaylı ultrason yapısal farklılıkların önemli bir kısmını gösterebilir, ancak hepsini göstermesi beklenmez. Normal bir sonuç kesin garanti anlamına gelmez.
Raporda görebileceğin diğer kısaltmalar
Özellikle ilk trimester raporlarında sık karşılaşılanlar:
| Kısaltma | Açılımı | Ne ifade eder |
|---|---|---|
| GS | Gestasyonel kese | Gebelik kesesinin boyutu |
| YS | Yolk kesesi | Erken dönemde beslenmeyi sağlayan yapı |
| CRL | Baş popo mesafesi | İlk trimesterde kullanılan boy ölçüsü |
| FHR | Fetal kalp hızı | Bebeğin dakikadaki kalp atışı |
| NT | Ense saydamlığı | Ense bölgesindeki sıvı kalınlığı |
| LMP | Son adet tarihi | Hesaplamanın başlangıç noktası |
| EDD | Tahmini doğum tarihi | Hesaplanan doğum tarihi |
| AFI | Amniyon sıvı indeksi | Sıvı miktarı |
| EFW | Tahmini fetal ağırlık | Hesaplanan ağırlık tahmini |
Ayrıca şunlar yazılı olabilir:
- Prezentasyon:Bebeğin duruşunu ifade eder. Sefalik baş aşağı, breech makat, transvers enine duruş anlamına gelir.
- Plasenta yerleşimi:Anterior ön duvar, posterior arka duvar, fundal rahmin tepesi demektir. Previa, plasentanın rahim ağzına yakın ya da onu kapatan konumda olduğunu ifade eder.
- Doppler:Damarlardaki kan akımını değerlendiren ölçümdür. Umbilikal arter gibi belirli damarlar için ayrı değerler yazılabilir.
Raporu kim yorumlar?
Kısaltmaları bilmek, raporu yorumlayabileceğin anlamına gelmiyor. Aradaki fark önemli.
Bir ölçünün anlamı; gebelik haftasına, önceki ölçümlere, bebeğin pozisyonuna, senin vücut yapına ve varsa diğer bulgulara göre değişir. Bu bilgilerin tamamı yalnızca seni takip eden hekimde bulunur.
İnternetteki genel tablolarla kendi sonucunu karşılaştırmak, çoğu zaman gereksiz kaygıya yol açar. Bu yazının amacı da raporunu kendi başına değerlendirmen değil, hekiminle konuşurken ne sorduğunu bilmen.
Kontrolünde sorabileceğin sorular:
- Bu ölçüler önceki kontrole göre nasıl değişmiş?
- Büyüme eğrisi beklenen seyirde mi ilerliyor?
- Bir sonraki ultrason ne zaman yapılacak?
- Raporda ek değerlendirme gerektiren bir bulgu var mı?
- Bu sonuç takip planımı değiştiriyor mu?
Sıkça sorulan sorular
BPD ne demek?
BPD biparietal çap anlamına gelir ve bebeğin başının iki şakak kemiği arasındaki genişliğini ölçer. Gebelik haftasını tahmin etmek ve baş gelişimini takip etmek için kullanılan temel ölçülerden biridir.
EFW tahmini ağırlık ne kadar doğru?
EFW bir tartı sonucu değil, ölçülerden formülle hesaplanan bir tahmindir ve belirli bir hata payı taşır. Bu pay gebelik ilerledikçe artar. Bu nedenle hekimler tek bir değere değil, ölçümlerin zaman içindeki seyrine bakar.
Persentil düşük çıktı, sorun mu var?
Persentil bir not değildir, yalnızca aynı haftadaki bebeklere göre sıralamayı gösterir. Sağlıklı bebekler geniş bir aralığa yayılır. Bir persentil değerinin ne anlama geldiğini, önceki ölçümlerle birlikte yalnızca hekimin değerlendirebilir.
İki ultrasonda farklı hafta yazıyor, hangisi doğru?
Ölçümler doğası gereği küçük farklar içerir ve gebelik ilerledikçe ölçüme dayalı hafta tahmini daha az kesin hale gelir. Bu nedenle gebelik haftası genellikle ilk trimesterde yapılan ölçümle belirlenir ve sonrasında değiştirilmez.
Ultrasonun bebeğe zararı var mı?
Tıbbi amaçla yapılan ultrasonun bilinen bir zararı bulunmamaktadır. Ses dalgası kullanır, röntgende olduğu gibi iyonlaştırıcı radyasyon içermez. Tıbbi gerekçesi olmayan uzun süreli hatıra çekimleri ise önerilmez.
Raporumda anlamadığım bir kısaltma var, ne yapmalıyım?
En doğru yol, raporu yazan ya da gebeliğini takip eden hekime sormaktır. Kısaltmalar merkezden merkeze değişebildiği için internette bulduğun bir karşılık senin raporunda aynı anlama gelmeyebilir.
Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki kurumların yayımladığı kılavuz ve bilgilendirme kaynaklarına dayanılarak hazırlanmıştır. Bağlantılar ilgili kurumun kendi sitesine gider.
- ISUOG Practice Guidelines: ultrasound in pregnancy International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG)
- Ultrasound in Pregnancy (Practice Bulletin 175) American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), 2016
- Ultrasound scans in pregnancy National Health Service (NHS)
- WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2016
- Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, doğum öncesi bakım bilgileri T.C. Sağlık Bakanlığı
Kaynaklar yazının hazırlandığı tarihte erişilebilir durumdaydı. Kurumlar kılavuzlarını güncelleyebilir, en doğru bilgi için kendi sitelerini kontrol et.
